Եղնիկ

 

«Մի անգամ իմ բարեկամ մի որսորդ մեր հանդի անտառուտ սարերից մի եղնիկ նվեր բերեց երեխաներիս համար»:
Այսպես սկսեց ընկերս աշնանային մի երեկո, երբ նստած միասին նրա պատշգամբում, հիացած նայում էինք հեքիաթական վերջալույսով վարվռուն սարերին, որոնց վրա մակաղած հոտերի նման մեղմորեն հանգչում էին ոսկեգեղմ անտառները:
«Այդ մի մատաղ ու խարտյաշ եղնիկ էր, խորունկ, սև ու ջինջ աչքերով, որ ծածկվում էին երկայն, նուրբ թարթիչների տակ:
Կամաց-կամաց մեր վրա սովորեց նա. էլ չէր փախչում, չէր վախենում մեզնից. մանավանդ շա՜տ մտերմացել էր երեխաներիս հետ. նրանց հետ միասին վազվզում էր պարտեզում, նրանց հետ ճաշում էր, նրանց հետ քնում:
Մի բան ինձ շատ էր զարմացնում: Եղնիկը թեև այնպես ընտելացել էր մեզ, սովորել էր մեր տանն ու դռանը, բայց մեկ-մեկ մեզնից թաքուն բարձրանում էր այս պատշգամբը և ուշագրավ, լռիկ նայում էր հեռու` անտառներով փաթաթված սարերին. ականջները լարած խորասույզ լսում էր անտառների խուլ ու անդուլ շառաչը, որ երբեմն ուժեղանում էր, երբեմն բարականում` նայելով հովերի թափին: Նայում էր նա այնպե՜ս անթարթ և այնպե՜ս ինքնամոռաց, որ երբ պատահում էր բարձրանում էի պատշգամբը, ինձ բավական միջոց չէր նկատում և երբ հանկարծ ուշքի էր գալիս, նետի պես ծլկվում էր մոտիցս… Արդյոք գիտե՞ր նա, որ ինքը ղողանջուն անտառների ազատ երեխան է եղել, որ մայրը այնտեղ է կաթ տվել իրեն, որ այնտեղ է իր հայրը եղջյուրները խփել կաղնիներին: Արդյոք, գիտե՞ր, որ այդ խուլ շառաչը անուշ-անուշ օրորել է իրեն առաջին անգամ, և ո՞վ գիտե, գուցե, երազներ է բերել իրեն, սիրուն երազներ… Խե՜ղճ եղնիկ… Կարոտ` իր սիրած գուրգուրող անտառներից և զանգակ աղբյուրներից, իր խարտյաշ մորից և շնկշնկան հովերի հետ վազող ընկերներից` հիմա տանջվում, տառապում է մեզ մոտ, մտածում էի ես: Եվ այնպես սրտանց ցավակցում էի նրան… Չէ՞ որ նա էլ մեզ պես մտածող և զգայուն հոգի ունի:
Ես շատ էի հարգում նրան, խնդրեմ չծիծաղես վրաս, այո՛, այնքան, որ երբ նա բարձրանում էր պատշգամբը, հեռացնում էի երեխաներիս, և թողնում էինք նրան մենակ իր ապրումների հետ…
Երբ գրկում էի նրան, այդ նազելի էակին, և նայում էի լեռնային աղբյուրների նման վճիտ աչուկների մեջ` տեսնում էի այնտեղ մի թախծալի, երազուն կարոտ…
Մի գիշեր, մի քամի գիշեր էր, սարերից անսանձ փչում էր քամին, դուռն ու պատուհանները ծեծում ու ծեծկում: Պարզ լսվում էր, որ այնտեղ, անտառում, դարավոր կաղնիներն ու վայրի ընկուզենիները ճակատում էին հողմի դեմ` աղմկում և գոռում: Եվ քամին բերում էր անընդհատ անտառի այդ լիակուրծք խշշոցն ու մռունչը, ու թվում էր թե` հենց մեր դռան առջև է աղմկահույզ, հողմածեծ անտառը: Երեխաներս վախից կուչ էին եկել. մինչդեռ եղնիկը դողում էր մի խենթ սարսուռով: Աչքերը կայծակին էին տալիս: Անթարթ, ամբողջովին լսելիք դառած` ականջ էր դնում նա անտառի հուժկու շառաչին, որ խոսում էր նրա հետ մայրենի լեզվով:
Անտառը կանչում է նրան, ընկերների ազատ վազքն է տեսնում նա մթին թավուտների մացառուտ ժայռերն ի վեր,- մտածում էի ես:
Մի փոքր հետո ավելի սաստկացավ քամին` փոթորիկ դառնալու չափ. մեկ էլ աղմուկով բացվեցին լուսամուտի փեղկերը, և մի ուժգին շառաչ միանգամից ներս խուժեց: Եղնիկը հանկարծակի մի ոստումով ցատկեց լուսամուտի գոգը` աչքերը սուզելով շառաչուն խավարի մեջ: Ես իսկույն վրա վազեցի բռնելու նրան, սակայն նա մի ակնթարթի մեջ թռավ լուսամուտից պարտեզը և ծածկվեց խավարների մեջ…
Դե՛հ, հիմա՛ գնա ու գտիր նրան իր հայրենի անծայր անտառներում…»:

 

  1. Տեքստի չորս բառերում տառի փոխարեն վանդակ է դրված, դուս գրիր այդ բառերը՝ լրացնելով բաց թողած տառերը:
    —————————————————

Երբ ,փախչում, պատշգամբ, ակնթարթ—

  1. Տեքստից դուրս գրի՛ր տրված բառերի հոմանիշները:

ա/զուլալ     ——ջինջ——————————————
բ/լուռ          —լռիկ———————————————
գ/ակնդետ ————ակնթարթ————————————
դ/ընտանի ——սովոր——————————————

 

  1. Դարձվածքները և համապատասխան բացատրությունները գրի՛ր իրա դիմաց:

ա/ լույս աշխարհ գալ ———ծնվել—————————————
բ/խելքը գլխին            ——խելացի——————————————
գ/Կողը հաստ              ————————համառ————————
դ/ճաշը եփել                ———միկին պատժել—————————————

ա/մեկին պատժել, լավ ծեծել
բ/համառ, ինքնասածի, կամակոր
գ/դատող, բանիմաց, խելացի
դ/ծնվել,հայտնվել

 

  1. Տեքսից դուրս գրի՛ր չորս բարդ բառ:

——խորասույզ ,ակնթարթ,  լուսամուտ, վերջալույս,———————————

  1. Օտար բառերը փոխարինի՛ր հայերեն համարժեքներով:

ա/զակազ——պատվեր——————
բ/մալինա ————ազնվամորի————

գ/կենգուրու ——ագեվազ—————

դ/ստարտ———սկսել—————

  1. Տեքստից դուրս գրի՛ր եզակի թվով գործածված չորս բառ:
    ————լեզվվի, եղնիկ, պատշգամբ, դռան,

Առաջադրանք

Կարգաին միավոր

254647.=2×100000+s.10000+4×1000+

+ 6×100+կ×10+7.1

Հինգ թիվը  ցույց է տալիս որ 5 րդ. կա 5 կարագային միավոր ՝5 տաս

հազարյակ:

324707

I կարգում գրված 7 թվանշանը  ցույց է տալիս,որ I կարգում կա 7 կարգում միավոր:

III կարգում գրված 7 թվականը ցույց է տալիս,որ

III կարգում կա 7կարգային  միավոր՝ 7 հարյուրակ

I կարգում ՝7կարգային միավոր,v  կարգում՝ 6 կարգային

Այդ թիվը կլինի 60007

II կարգում 8 պարագային մավոր IV կարգում 9 պարագային միավոր 9080:

Домашняя работа

1.Подберите антонимы (հականիշ) к словам: рано-поздно, далеко-близко, здесь-там, утро-ночь, широкий-узкий, холодно-тепло,ласковый-грубый
2.Подбери синонимы (հոմանիշ) к словам: путь-дарога, работа-труд, горе-беда, враг-противник, конь-лошдь,умный-смышлённый, смелый-отважный
3.Как называют растения, которые никто не сажал и за которыми никто не ухаживает?
уличные
дикие
дикорастущие+
4.Как называется самая высокая гора на территории Армении?
Хуступ
Арагац +
Тегенис
5.В каком отделе продают масло, сыр, йогурт?
молочные продукты +
мясопродукты
овощи-фрукты
6.В каком магазине продают тетради и учебники?
«Одежда»
«Продукты»
«Книги» +
7.Найди группу, в которой перечислены только домашние звери.
заяц, лиса, лось
курица, утка, индейка
кролик, коза, собака +
7.В какое время дня мы завтракаем?
утром+
днем
вечером
8. В какое время дня мы ужинаем?
утром
днем
вечером +
9.  Соедините слова

 1.хороший                  3.  настроение

2.хорошая                     поступки

3.хорошее                  2.   книга

5.хорошие                   4. день

4.чудесный                5. картины

6.чудесная                7.   лето

7.чудесное                 6. погода

чудесные                  1.друг

Ըենտրված դասնթաց մաթեմատիկա

Տրամաբանական խնդիրներ
1.Կար երկու տղա մեկ տղա ասաց եթե դու այս մեկ բաժակ ջուրը խմես 10 վարկյանում կստնաս 20 հազար դրամ նա խմեց չորս վարկյանում նա ասաց դու պարտվեցիր ինչու:

2.Կանգառում կար տաս մարդ նրանք բոլորը սպասում էին նույն ավտոբուսին որը տաս տեղանոց էր,աֆտոբուսում տեղ չկար նրանք մտան այտ աֆտոբուսի մեջ քանի մարդ կա եթե մյուս կանգառում իջան հինգ հոգի իսկ մտան 6 հոգի քանի մարդ կա աֆտոբուսում:

մենք 11 տղա և 8 աղջիկ ենք այդ օրը չորեքշաբթի եր :Եր’բ նրանք նույն քանակի կլինեն եթե մեկ օր անց տղաները ավելանան մեկով իսկ աղջիկները ավելանան երկուսով:

Ինչպես փրկել երկրագնդի բնութունը

Ավելի հաճախ ցնցուղ ընդունել քան լոգանք։

•Լվանալ ատամները օգտագործելով ջուրը բաժակից։

•Բույսերը ջրելու համար օգտագործել ցնցուղ ոչ թե խողովակ։

•Օգտագործել դույլով ջուր հեծանիվը լվանալու համար կամ շանը լողացնելու համար։

•Խնայել ջուրը ճիշտ փակելով ծորակի փականը։

•Անջատել համակարգիչը հեռուստացույցը և ռադիոն եթե չես օըգտագործում այն։

•Անջատել լույսը եթե սենյակում չես և անջատել լույսը ցերեկաին ժամերին։

•Քայլել կամ վարել հեծանիվ ,դա ապահով է,մեքենաներից և ուրիշ տրանսպորտաին միջոցներից աղտոտվում է օդը։

•Օգտագործելով զամբյուղ, վերամշակել աղբը։

•Օգտագործել թղթի երկու կողմը տպելու համար։

•Երբ գնում եք զբոսանքի շան հետ մաքրեք նրա հետևից։

•Տնկել շատ ծառեր,որովհետև նրանք արտազոտում են շատ թթվածին։

•Օգնիր ստանալ պարարտանյութ ,օգտագործելով սննդի մնացորդները։

  1. Բառակապակցությունների իմաստները մեկական բառով արտահայտի՛ր:

Օրինակ՝ բարձր հասակ ունեցող-բարձրահասակ

Բարի սիրտ ունեցող-բարեսիրտ, խիղճ չունեցող-անխիղճ, բարձր ձայնով-բարձրաձայն, միշտ ժպտուն-ժպտերես, դանձը պահելու տեղ-մառան, կապույտաչյա, արքայի որդի-արքայզն, հույների երկիր-Հունաստան,  փոքր էշ-իշուկ, ծաղիկներով զարդարված-ծաղկազարդ։

2. Հարցում արտահայտող բառը տրված բառերով կամ նրանցով կազմված բառակապակցություններո՛վ փոխարինիր:

Գիրքը որտե՞ղ է:
Պայուսակ, գրադարակ, պահարան, սեղան, ձեռք:

Գիրքը Պայուսակի մեջ է։

Գիրք գրադարակում է։

Գիրք պահարանում է։

Գիրք սեղանի վրա է։

Գիրք ձեռքիս վրա է։

Ի՞նչ հարցին պատասխանող բառերը ո՞ր մասնիկների (վերջավորությունների) և բառերի օգնությամբ դարձրիր որտե՞ղ հարցին պատասխանող:

վրա, մեջ,տակ։

3. Մեկ տառ փոխելով՝ տրված բառերից նոր բառե՛ր ստացիր:

Օրինակ՝ որդ-արդ (հիմա),
երդ-երբ
որբ-որդ
որթ-որդ
որձ-լոր
որմ-մոր
որջ-արջ
որս-որա

հորդ-հորթ
հարդ-հարթ
ուղտ-ուխտ
աղտ-ախտ
գիրք-դիրք

4. Տրված բառերից նորե՛րը կազմիր՝ակ, իկ, ուկ մասնիկներով (ածանցնելով):
Այդ ածանցներն ի՞նչ իմաստ են տալիս.

Ա) Աստղիկ, արկղիկ, թիթեռնիկ, թերթիկ, հայրիկ, մայրիկ, տատիկ, պապկ, քաղցրիկ, անուշիկ:

Բ) Գետակ, նավակ, դռնակ (ն), թռչնակ, որդյակ:

Գ) Խոզուկ, տաքուկ, գառնուկ(ն), հարսիկ (ն):

5. Կետերի փոխարեն հատկանիշ ցույց տվող տրված բառերը (ածականները) տեղադրի՛ր: Տրված ու ստացված տեքստերը համեմատի՛ր (ածականները խոսքում ի՞նչ դեր ունեն):

Լայնահուն. հորդահոս, կարկաչուն, արագավազ. սառնորակ, զուլալ, տարբեր, ամենախոր. անուշահամ, բարձր. կապույտ. մաքուր, թափանցիկ, արևոտ. հանդարտ (եղանակ), հարուստ, լեռնային. գեղատեսիլ, ամենամեծ. սքանչելի, գողտրիկ. վճիտ:

Գետնի վրայով Լայնահուն  գետեր, հորդահոս ու կարկաչուն առվակներ են, հոսում: Գետնի տակից արագավազ ու սառնորակ աղբյուրներ են բխում, և երբ նրանց ջրերը որևէ իջվածքում կուտակվում են. Լիճ է գոյանում: Իսկ որքա՞ն զուլալ լճեր կան: Երկրագնդի ամենախոր լճի՝ Բայկալի ափերը երիզող բարձր լեռներն ասես թափանցիկ մշուշի վրա են կախված: Ձգվում է անուշահամ լիճը հարյուրավոր կիլոմետրեր, ու տեղացիները նրան ծով են անվանում: Բայկալը մաքուր  ու հանդարտ ջուր ունի: Արևոտ ու սքանչելի եղանակին լճի հատակը տեղ-տեղ երևում է:Մեր հանրապետությունը լեռնային  գեղատեսիլ լճերով հարուստ  է: Դրանցից ամենամեծը Սևանա լիճն է, որտեղ իշխան ձուկն է բնակվում: Դիլիջանից քիչ հեռու մի գողտրիկ լիճ կա: Նա այնքան վճիտ ջուր ունի, որ նրան Պարզ լիճ են կոչում:

 

 

 

 

 

 

 

Բանավոր մաթեմատիկա

1.Ճանապարհի 4/5 մասն անցնելուց հետո զբոսաշրջիկներին մնաց անցնելու 50 կմ: Որքա՞ն ճանապարհ պետք է անցնեին զբոսաշրջիկները:

2.մենք 12 տղա և 6 աղջիկ ենք այդ օրը հինշաբթի եր :Եր’բ նրանք նույն քանակի կլինեն եթե մեկ օր անց տղաները նվազեն մեկով իսկ աղջիկները ավելանան մեկով:

3.ր Գրքի 2/3 մասը կարդալուց հետո Աննային մնաց կարդալու 30 էջ: Քանի՞ էջից է բաղկացած այդ գիրքը:

4. Մինչև կեսօր ջրով լցվեց 5500 լ տարողությամբ դատարկ ջրավազանի 3/5 մասը: Քանի՞ լիտր ջուր դեռ կարելի է լցնել այդ ջրավազանը:

Ընտրված դասնթաց մաթեմատիկա

1.Մենք ունենք 1237 ծառ ես տնկեցի որոշ մասը իմ տնկելուց հետո մնաց ընդամենը 528 ծառ: Որքան ծառ  տնկեցի ես:

Մենք ընդանուր ունենք միասին խնձորներ Աննան վերցրեց 12 խնձոր Սոֆին 3 Աղասը 19 իսկ Վահրամը 3 հաշվիր որքան էր սկզբնական թիվը և հանիր երեսունուկես ինչքան խնձոր մնաց:

СКАЗКА О РЫБАКЕ И РЫБКЕ

Старик-рыбак ловит волшебную золотую рыбку и отпускает её. Его жадная старуха-жена заставляет старика ходить к морю и просить, чтобы рыбка выполнила её желания, требует слишком много и остаётся ни с чем.Жадность и эгоизм – заслуживают наказания.

 

Жил старик со своею старухой
У самого синего моря;
Они жили в ветхой землянке
Ровно тридцать лет и три года.
Старик ловил неводом рыбу,
Старуха пряла свою пряжу.
Раз он в море закинул невод, —
Пришел невод с одною тиной.
Он в другой раз закинул невод,
Пришел невод с травой морскою.
В третий раз закинул он невод, —
Пришел невод с одною рыбкой,
С непростою рыбкой, — золотою.
Как взмолится золотая рыбка!
Голосом молвит человечьим:
«Отпусти ты, старче, меня в море,
Дорогой за себя дам откуп:
Откуплюсь чем только пожелаешь.»
Удивился старик, испугался:
Он рыбачил тридцать лет и три года
И не слыхивал, чтоб рыба говорила.
Отпустил он рыбку золотую
И сказал ей ласковое слово:
«Бог с тобою, золотая рыбка!
Твоего мне откупа не надо;
Ступай себе в синее море,
Гуляй там себе на просторе».
Воротился старик ко старухе,
Рассказал ей великое чудо.
«Я сегодня поймал было рыбку,
Золотую рыбку, не простую;
По-нашему говорила рыбка,
Домой в море синее просилась,
Дорогою ценою откупалась:
Откупалась чем только пожелаю.
Не посмел я взять с нее выкуп;
Так пустил ее в синее море».
Старика старуха забранила:
«Дурачина ты, простофиля!
Не умел ты взять выкупа с рыбки!
Хоть бы взял ты с нее корыто,
Наше-то совсем раскололось».
Вот пошел он к синему морю;
Видит, — море слегка разыгралось.
Стал он кликать золотую рыбку,
Приплыла к нему рыбка и спросила:
«Чего тебе надобно, старче?»
Ей с поклоном старик отвечает:
«Смилуйся, государыня рыбка,
Разбранила меня моя старуха,
Не дает старику мне покою:
Надобно ей новое корыто;
Наше-то совсем раскололось».
Отвечает золотая рыбка:
«Не печалься, ступай себе с богом,
Будет вам новое корыто».
Воротился старик ко старухе,
У старухи новое корыто.
Еще пуще старуха бранится:
«Дурачина ты, простофиля!
Выпросил, дурачина, корыто!
В корыте много ль корысти?
Воротись, дурачина, ты к рыбке;
Поклонись ей, выпроси уж избу».
Вот пошел он к синему морю,
(Помутилося синее море.)
Стал он кликать золотую рыбку,
Приплыла к нему рыбка, спросила:
«Чего тебе надобно, старче?»
Ей старик с поклоном отвечает:
«Смилуйся, государыня рыбка!
Еще пуще старуха бранится,
Не дает старику мне покою:
Избу просит сварливая баба».
Отвечает золотая рыбка:
«Не печалься, ступай себе с богом,
Так и быть: изба вам уж будет».
Пошел он ко своей землянке,
А землянки нет уж и следа;
Перед ним изба со светелкой,
С кирпичною, беленою трубою,
С дубовыми, тесовыми вороты.

1.

Где жили старик и старуха?
В тереме
В избе
В землянке +

2.

Чем занималась старуха?
Ходила по грибы и ягоды
Пряла пряжу +
Рубила дрова

3.

За что бабка старика бранила?
Что корыто разбилось
Что отпустил рыбку без выкупа
Что вернулся без рыбы

4.

Что старик первый раз у рыбки попросил?
Титул королевский
Новое корыто +
Избу

5.

Почему старуху не устраивали дары от рыбки?
Дары были очень скудные
Рыбка давала не то, что просили
Старуха хотела больше +

6.

Почему с каждым разом море волновалось все больше?
Предвещало скорую беду и что у щедрости наступает предел
Рыбка исполняла желания бабки ценой своего спокойствия +
Наступал сезон штормов

7.

Почему старуха не пожелала быть царицей?
Ей все было мало +
Слишком сложно было справляться с царскими делами
Казна опустела

8.

Что оказалось последней каплей терпения для рыбки?
Море слишком разбушевалось и рыбка испугалась
Старуха захотела, чтобы рыбка ей служила +
Старуха захотела царствовать во всех ближних землях

9.

Почему ничего не молвила рыбка последний раз?
Буря была слишком сильной и ее слов было не слышно
Высказала свое возмущение +
Ей некогда было разговаривать

10.

Чем отплатила рыбка старухе?
Прокляла старуху
Забрала назад все ее желания +
Забрала старика

Առաջադրանք

13

Դավիթը և Մելիքը

Համբավը տարան Մըսրա Մելիքին.
— Հապա՜ չես ասիլ՝ Դավիթը կրկին
Հոր վանքը շինել, իշխան է դառել,
Դու օխտը տարվան խարջը չես առել։
Մելիք զայրացավ.
— Գընացե՛ք, ասավ,
Բադին, Կոզբադին,
Սյուդին, Չարխադին,
Սասմա քար ու հող տակն ու վեր արեք,
Իմ օխտը տարվան խարաջը բերեք։
Քառսուն կույս աղջիկ բերեք արմաղան,
Քառսուն կարճ կընիկ, որ եկանք աղան,
Քառասունն էլ երկար, որ ուղտեր բառնան,
Իմ տանն ու դըռան ղարավաշ դառնան։
Ու Կոզբադին առավ զորքեր.
— Գըլխի՛ս վըրա, ասավ, իմ տեր.
Գընամ հիմի քանդեմ Սասուն,
Կանայք բերեմ քառսուն-քառսուն,
Քառսուն բեռնով դեղին ոսկի,
Տեղը ջընջեմ հայոց ազգի։
Ասավ, Մըսրա աղջիկ ու կին
Պար բըռնեցին ու երգեցին.
Մեր Կոզբադին գընաց Սասուն,
Կանայք բերի քառսուն-քառսուն,
Քառսուն բեռնով ոսկի բերի,
Մեր ճակատին շարան շարի,
Կարմիր կովեր բերի կըթան՝
Գարնան շինենք եղ ու չորթան։
Ջա՛ն Կոզբադին, քաջ Կոզբադին,
Սասմա Դավթին զարկեց գետին։
Ու Կոզբադին փըքված, ուռած,
— Շնորհակալ եմ, քո՛ւյրեր, գոռաց,
Մինչև գալըս դեռ համբերեք,
Էն ժամանակ պիտի պարեք…

14

Աղջիկներին,կանանց ջոկեց Կոզբադին

Էսպես երգով,
Զոռով-զորքով
Գոռ Կոզբադին մըտավ Սասուն.
Օհան լըսեց՝ կապվեց լեզուն։
Աղ ու հացով,
Լաց ու թացով
Առաջն ելավ,
Խընդիրք արավ.
— Ինչ որ կուզես՝ առ, տա՛ր, ամա՛ն.
Վարդ աղջիկներ, կանայք Սասման,
Դառը դադած դեղին ոսկին,
Միայն թե գըթա մեր խեղճ ազգին,
Մի՛ կոտորիր, մի՛ տար մահու,
Վերև՝ աստված, ներքևը՝ դու…
Ասավ, բերավ շարան-շարան
Վարդ աղջիկներ, կանայք Սասման։
Ու Կոզբադին կանգնեց, ջոկեց,
Մարագն արավ, դուռը փակեց,
Քառսուն կույս աղջիկ, սիրուն, արմաղան,
Քառսուն կարճ կընիկ, որ երկանք աղան,
Քառսուն էլ երկար, որ ուղտեր բառնան,
Մըսրա Մելիքին ղարավաշ դառնան։
Դեզ-դեզ կիտեց դեղին ոսկին.
Սև սուգ կալավ հայոց ազգին։

15

Բարկացած Դավիթը

Հե՜յ, ո՞ւր ես, Դավի՜թ, հայոց պահապան,
Քարը պատըռվի-դո՛ւրս արի մեյդան։
Քանդած հոր վանքը որ շինեց նորից,
Ցած իջավ Դավիթ Մարութա սարից,
Ժանգոտած, անկոթ մի շեղբիկ գըտավ,
Գընաց՝ պառավի շաղգամը մըտավ։
Պառավն էր. եկավ՝ անե՜ծք, աղաղա՜կ.
— Վա՜յ, խելա՛ռ Դավիթ, շաղգամի տեղակ
Դու կըրակ ուտես, ցավ ուտես, ասավ,
Քու աչքն աշխարքում մենակ ի՞նձ տեսավ.
Կորեկըս արիր գետնին հավասար,
Էս էր մընացել ձըմեռվան պաշար,
Էս էլ կըտրում ես,
Էլ ո՞նց ապրեմ ես։
Թե կըտրիճ ես դու, աղեղդ ա՛ռ գընա՛,
Քու հոր աշխարքին տիրություն արա՛,
Քու հոր գանձը կե՛ր,
Թողել ես անտեր,
Մըսրա թագավոր մեր ի՞նչն է տանում։
— Մըսրա թագավոր քու աչքն է հանում,
Դանդալոշ Դավիթ. ղըրկել է հըրեն,
Եկել են Սասմա քաղաքի վըրեն
Բադին, Կոզբադին,
Սյուդին, Չարխադին,
Թալան են տալիս բովանդակ Սասուն.
Քառսուն բեռ ոսկի խարաջ են ուզում,
Քառսուն կույս աղջիկ սիրուն, արմաղան,
Քառսուն կարճ կընիկ, որ երկանք աղան,
Քառսուն էլ երկար, որ ուղտեր բառնան,
Մըսրա Մելիքին ղարավաշ դառնան։
— Ի՞նչ ես, ա՛յ պառավ, էլ ինձ անիծում.
Ցույց տուր մի տեսնեմ — որտե՞ղ են ուզում։
— Որտեղ են ուզում… Մահըս տանի քե՜զ.
Դո՛ւ պետք է էն հոր զավակը լինե՜ս…
Եկել ես՝ էստեղ շաղգամ ես լափում…
Ոսկին Կոզբադին ձեր տանն է չափում,
Աղջիկներ փըլեկ մարագն են լըցրած։
Շաղգամը թողեց Դավիթ ու գնաց։
Տեսավ՝ Կոզբադին իրենց տան միջին,
Թափում է ոսկին թեղած առաջին,
Սյուդին, Չարխադին պարկերն են բըռնել,
Ձենով Օհանն էլ շըլինքը ծըռել,
Կանգնել է հեռու, ձեռները ծոցին։
Տեսավ, աչքերը արնով լըցվեցին։
— Վե՛ր կաց, Կոզբադին, հեռո՛ւ կանգնիր դու,
Իմ հոր ոսկին է — ես եմ չափելու։
— Կոզբադին ասավ. — Է՜յ, Ձենով Օհան,
Կըտաս — տո՛ւր խարջը էս օխտը տարվան,
Թե չէ՝ կըգնամ, միրուքըս վըկա,
Մըսրա-Մելիքին կը պատմեմ, կըգա,
Ձեր Սասմա երկիր քար ու քանդ կանի,
Տեղը կըվարի, բոստան կըցանի։
— Կորե՛ք, անզգամ դուք Մըսրա շներ,
Բա չե՞ք իմացել դուք Սասմա ծըռեր…
Մեռա՞ծ եք կարծում դուք մեզ, թե՞ շըվաք,
Կուզեք մեր երկիր դընեք խարջի տա՜կ…
Բարկացավ Դավիթ, չափը շըպըրտեց,
Տըվավ Կոզբադնի գըլուխը ջարդեց,
Չափի փըշրանքը պատն անցավ, գընաց,
Մինչև օրս էլ դեռ գընում է թըռած։
Ու ելան՝ թափած ոսկին թողեցին,
Հայոց աշխարքից փախան գընացին
Բադին, Կոզբադին,
Սյուդին, Չարխադին։

16

Ազատ ապրել

Վա՜յ, վա՜յ, հորեղբա՛յր, ի՜նչ ասեմ ես քեզ.
Մենք ունենք էստեղ դեղին ոսկու դեզ,
Դու արել ես ինձ քաղաքի ծառան,
Դու թողել ես ինձ օտարի դըռան…
Հորեղբայրն ասավ. — Ա՛յ խենթ, խելագար,
Ոսկին պահել եմ Մելիքի համար,
Որ քաղցըր լինի աչքը մեզ վըրա։
Չըտըվիր, հիմի որ զորք առնի՝ գա,
Սասմա քար ու հող հեղեղի, տանի,
Ո՞վ դեմը կերթա, ո՞վ կըռիվ կանի։
— Դու կա՛ց, հորեղբա՛յր, թող գա, ե՛ս կերթամ,
Կերթամ, ե՛ս նըրան պատասխան կըտամ։
Ու մութ մարագի դըռանը զարկեց,
Փակած աղջիկներ հանեց, արձակեց։
— Գընացե՛ք, ասավ, ազատ ապրեցե՛ք,
Սասունցի Դավթին արև խընդրեցեք։

ՀԵՌՈՒՍՏԱՑՈՒՅՑԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

Մի անգամ երեկոյան սինյոր Վերուչին աշխատանքից վերադառնում էր տուն։ Նա ծառայող
էր և աշխատում էր, եթե չեմ սխալվում, փոստատանը։ Սակայն նա կարող էր նաև ատամնաբույժ
լինել կամ՝ ինժեներ։ Մենք կարող ենք նրա համար ցանկացած մասնագիտություն
պատկերացնել։ Կարո՞ղ ենք, օրինակ, նրան բեղերով ու մորուքով պատկերացնել։ Հրաշալի է,
թող ուրեմն բեղերով և մորուքով լինի։ Իսկ հիմա փորձենք երևակայել, թե ինչպես է նա
հագնվում, ինչպիսին է նրա քայլվածքը, ինչպես է խոսում։ Հիմա նա քթի տակ ինքն իրեն ինչ-որ
բան է խոսում։ Եկեք թաքուն լսենք։
– Տո՛ւն, վերջապես տուն եմ գնում։ «Հարազատ տուն, երջանիկ կացարան, համեստ, խաղաղ,
թանկագին…» Էլ չե՛մ կարող։ Այնքա՜ն եմ հոգնել։ Ամբողջ օրը վազվզոց է, շուրջբոլորն այնքան
ժողովուրդ կա, փողոցում՝ ամբոխ, մեքենաների անընդհատ հոսք… Հիմա կգնամ, կփակեմ դուռը,
տիկնայք և պարոնայք, և՝ հաջողություն բոլորիդ։ Այլևս ձեզ չեմ տեսնի։ Տանս շեմից ներս կմտնեմ
և ամբողջ աշխարհը կմնա դռներից այն կողմ… Էդ մեկը որ դեռևս կարող եմ անել… Ահա այսպես։
Վերջապես ես մենակ եմ… Հրաշալի է… Նախ և առաջ՝ կորչի՜ այս փողկապը… Հիմա կոշիկները
դեն կնետենք… Կմիացնենք հեռուստացույցը… Հետո կնստենք բազկաթոռին, ոտքերը կդնենք
փոքրիկ աթոռակին, ծխախոտը կվերցնենք… Վե՛րջ, հիմա ինձ լավ եմ զգում, իսկ որ
ամենակարևորն է՝ վերջապե՜ս մենակ եմ… Ես … Իսկ դո՞ւք ով եք… Որտեղի՞ց հայտնվեցիք։
Սինյոր Վերուչիին մեղմ ժպտում էր մի սիրունիկ սինյորինա։ Մի վայրկյան առաջ նա դեռևս
սենյակում չէր, իսկ հիմա նստել էր իր դիմաց՝ բազմոցին, և ժպտալով ուղղում էր հուլունքները։
– Չե՞ք ճանաչում։ Ես հաղորդավարուհին եմ։ Դուք միացրիք հեռուստացույցը և ահա ես
այստեղ եմ։ Հիմա ձեզ վերջին նորությունները կհաղորդեմ։
Սինյոր Վերուչին զայրացավ.
– Ամոթ ունեցեք։ Դուք ոչ թե հեռուստացույցի էկրանին եք, ինչպես որ պիտի լիներ, այլ իմ
տանը, և նստել եք իմ բազմոցին։
– Բայց, ախր, ի՞նչ տարբերություն։ Երբ ես հեռուստացույցի էկրանին եմ լինում, միևնույնն
է, դարձյալ ձեր տանն եմ, և ձեզ հետ եմ խոսում…
– Բայց ինչպե՞ս այստեղ հայտնվեցիք։ Ես նույնիսկ չնկատեցի… Դուք, ի՞նչ է, ինձանից
թաքո՞ւն տուն մտաք։
– Չարժե դրա վրա գլուխ կոտրել… Դե ինչ, ձեզ հետաքրքրո՞ւմ են վերջին նորությունները։
Սինյոր Վերուչին համակերպվեց.

– Դա, իհարկե, այնքան էլ համոզիչ չէ… բայց… Ինչպես կուզեք…
Սիրունիկ սինյորինան կոկորդը մաքրեց և սկսեց։
– Եվ այսպես. «Ողջ Անգլիայում շարունակում են փնտրել «Ռիդինգ» բանտից փախած
վտանգավոր ավազակին։ Ոստիկանության կոմիսարը հայտնել է, որ իր կարծիքով հանցագործը
թաքնվել է անտառում։
Այդ պահին սինյոր Վերուչին մի ձայն լսեց, որը գալիս էր ո՛չ հեռուստացույցից, ո՛չ էլ
հաղորդավարից, այլ՝ իր թիկունքից։ Ձայնն ասաց։
– Հիմարությո՛ւն։
– Իսկ սա՞ ով է,- տեղից վեր թռավ սինյոր Վերուչին։
– Ախր սա հենց ավազակն է,- բացականչեց հաղորդավարուհին՝ տեղից չշարժվելով։-
Տեսե՛ք, նա ձեր բազկաթոռի հետևում է թաքնվել։
– Հիմարությո՛ւն,- կրկնեց ձայնը,- էդ էր մնացել, որ ձեզ ասեմ, թե որտեղ եմ թաքնվում…
Սինյոր Վերուչին վեր թռավ տեղից, նայեց այն կողմ, որտեղից ձայնն էր գալիս, և փրփրեց.
– Ինչպե՞ս եք համարձակվում։ Տեսե՛ք, նույնիսկ զինված է։ Ավազակն իմ տանն է։ Գժվե՜լ
կարելի է։
– Բայց դուք ինքներդ եք ինձ հրավիրել,- ասաց ավազակը՝ դուրս գալով թաքստոցից։
– Ե՞ս։ Լա՜վ էլ հորինել եք։ Պատկերացնո՞ւմ եք՝ ես ավազակին տուն եմ հրավիրում՝ միասին
մի գավաթ խմելու…
– Ի դեպ, ես չէի հրաժարվի։
– Ինչի՞ց։
– Մի գավաթից։
– Ախր դուք ոչ միայն ավազակ եք, այլ նաև՝ անպատկառ։ Նախ, ես հայտարարում եմ, որ
Ձեզ չեմ ճանաչում ։ Երկրորդ, Դուք հայտնվել եք այստեղ հակառակ իմ ցանկության։ Դո՛ւք,
սինորի՛նա, դրա վկան եք։
– Ո՛չ, սինյոր Վերուչի,- պատասխանեց հաղորդավարուհին,- ես չեմ կարող վկա լինել,
որքան էլ մեծ լինի ձեր ցանկությունը։ Ախր, դուք ինքներդ միացրիք հեռուստացույցը։
– Ահա թե ի՜նչ, ուրեմն այս ավազակը նույնպե՞ս…
– Իհա՛րկե, նա նույնպես ձեր տանն է հայտնվել հեռուստացույցից, ինչպես և ես։
– Մի խոսքով,- ասաց ավազակը,- դուք ինձ մի գավաթ գինի հյուրասիրելո՞ւ եք, թե՞ ոչ։
– Խնդրեմ,- պատասխանեց սինյոր Վերուչին,- անցե՛ք, նստե՛ք, տեղավորվե՛ք՝ ինչպես ձեր
տանը։ Ինձ համար արդեն պարզ է, որ ես այստեղ ոչ ոք եմ։ Սա ի՛մ տունն է, բայց ես այստեղ
տանտեր չեմ։ Դուռը փակ է, պատուհանները՝ նույնպես, բայց մարդիկ ազատ մտնում են տուն և
ինչ ուզում՝ անում են…
– Բայց դուք շատ եք ձգձգում էդ մի գավաթ գինին բերելը,- նկատեց ավազակը։
– Իսկ ե՞ս ինչ անեմ, շարունակե՞մ նորությունները հաղորդել,- հարցրեց
հաղորդավարուհին։
Եվ սինյոր Վերուչին պատասխանեց.
– Իսկ ինչու չէ, ինձ համար նույնիսկ հետաքրքիր է, թե ինչո՞վ է ավարտվելու այս
պատմությունը։
Եվ սինյորինան սկսեց կարդալ հաղորդավարի անտարբեր ձայնով. «Իմաստաբանական
զորքերի հրամանատար գեներալ Բոլոն , հայտարարել է, որ նորից պատերազմական
գործողություններ է սկսելու Պլանավիա հանրապետության դեմ, և որ պատերազմը կավարտվի
Նոր տարուց ոչ շուտ»։
– Դա այնքան էլ ճիշտ չէ,- ընդհատեց նրան ինչ-որ ձայն, և զգեստապահարանի դուռը
թափով բացվեց։
Սինյոր Վերուչին ցնցվեց.
-Ի՞նչ։ Հա՛, հասկացա․․․Գեներալ Բոլոն եք, չէ՞։ Իսկ ի՞նչ էիք անում իմ պահարանում։
– Դժվար թե դա ձեզ հետաքրքրի ,- հանգիստ պատասխանեց գեներալը։
– Այնումենայնիվ, ես ուզում եմ իմանալ,- համառորեն շարունակեց սինյոր Վերուչին,- ի՞նչ
էիք այնտեղ անում։ Ռումբե՞ր։ Ռումբեր ի՛մ պահարանում… և ի՛մ բնակարանում։ Բայց, ասացե՛ք,
ես ի՞նչ կապ ունեմ ձեր պատերազմի հետ։
-Իմ գործը, թանկագին սինյոր,- ասաց գեներալ Բոլոն,- իմաստաբանական զորքերը
ղեկավարելը և Պլանավիայի տարածքը գրավելն է, ոչ թե ձեր հարցերին պատասխանելը։ Ես եկել
եմ ասելու սինյորինային, որ իմ հայտարարությունը ճիշտ չի հաղորդվել։ Ես այսպես եմ ասել.
«Պատերազմը կավարտվի մինչև Նոր տարի, քանի որ ես կոչնչացնեմ բոլորին, բոլոր
պլանավիացիներին՝ մինչև վերջին մարդը, երկրի երեսից կջնջեմ նրանց քաղաքները, նրանց
երկիրը անապատ կդարձնեմ։
Այստեղ խոսակցությանը ցանկացավ միջամտել ավազակը.
– Չէ՛, դուք միայն լսեք նրան։ Ինչպիսի՜ եռանդ, ինչպիսի՜ ծրագրեր։ Իսկ ինձ՝ խեղճ գողիս,
Անգլիայով մեկ հետապնդում են։ Ես, այնուամենայնիվ, կուզեի իմանալ, թե մեզանից ո՞ր մեկն է
իսկական ավազակը…
– Իսկ ես,- ճչաց սինյոր Վերուչին,- ուզում եմ իմանալ,թե երբ դուք բոլորդ կհեռանաք
այստեղից ։ Դուք՝ սիրելի սինյորինա, և դուք՝ սինյոր ավազակ, և դուք՝ սինյոր գեներալ… Սա ի՛մ
տուն է, և ես ուզում եմ այստեղ մենակ մնալ։ Ինձ ամենևին չի հետաքրքրում, թե ինչ եք անում
դուք ու ինչ եք խոսում։ Բայց ես ձեր հախից կգամ և բոլորիդ դուրս կհանեմ։ Ես ոստիկանություն
կկանչեմ և կհայատարարեմ, որ դուք ներխուժել եք իմ տուն։ Հենց այդպես։ Ես կկանչեմ
կարաբիներներին, փողոցային երթևեկությունը կարգավորողներին, հրշեջներին… բոլորին
կանչեմ։ Ես ուզում եմ հասկանալ, ե՞ս եմ իմ տանը տերը, թե՞ ոչ… Ես վերջապես ուզում եմ․․․
Բայց այդ ընթացքում, երբ հեռուստատեսության հաղորդավարուհին վերջին նորություններն էր կարդում, հանգստանալ երազող սինյոր Վերուչիիի բնակարանը լցվեց տարբեր տեսակի
մարդկանցով։ Այստեղ հայտնվեցին քաղցից ուժասպառ ինչ-որ մարդիկ, զորավարժություններից
տանջված զինվորներ, ճառեր ասող քաղաքական գործիչներ, խցանումների մեջ մնացած
վարորդներ, մարզիկներ, գործադուլ անող բանվորներ, նույնիսկ օդաչու, որը պատրաստվում էր
ռումբեր նետել… Բազմաձայն խոսքը, ճիչերը, աղմուկը, աղաղակները, երգեցողությունը և
աշխարհի տարբեր լեզուներով հայհոյանքը խառնվում էին շարժիչների հռնդոցին, ռումբերի
պայթյուններին և տանկերի դղրդոցին։
– Բավակա՜ն է,- գոռաց սինյոր Վերուչին ։
– Սա դավաճանությո՜ւն է։ Սա բռնությո՜ւն է։
Բավակա՜ն է։ Բավակա՜ն է։

Առաջադրանք
Սեղծագործությունն անավարտ է, ինքդ հորինիր շարունակությունն ու ավարտը: Նկարիր հեքիաթին համապատասխան նկար ու կցիր աշխատանքիդ: Աշխատանքդ տեղադրիր բլոգում:

Սինյոր Վերուչին  փոխեց ալիքը երաշտական ալիքի և այդ լուրերի հերոսները անհետացան և հայտնվեցին երաժիշտները:Նա միքիչ  երգ լսեց և անջատեց հերուստացուցը և երբեք չէր դիտում հեռուստացույց,որ իրժ տանը էլ  անկոչ հյուրեր չհայտնվեն:

Առաջադրանք

Երկիր առանց սխալների

Ապրում էր մի մարդ,
Անհանգիստ մի մարդ:
Նա շրջագայել էր ողջ մոլորակով,
Փնտրել էր ամբողջ երկրով մեկ
Մի անսխալ երկիր:
Բայց, ցավոք, հույսերը զուր էին
Ամենուր հանդիպում էր սխալների՝
Ե՛վ հյուսիսում, և՛ հարավում,
Ամենափոքր տարածաշրջաններում
Ամենուր սխալներ էին:
Ուրեմն նա անիմա՞ստ էր փնտրում,
Ո՛չ, մենք դրա հետ համամիտ չենք:
Պետք է այլ նպատակ դնել:
Փնտրել լրիվ ուրիշ ճանապարհ.
Դադարել շրջել աշխարհից աշխարհ,
Անհանգստացնել ողջ մոլորակը,
Այլ քո երկրում պետք է շտկես
Սխալները մեկ առ մեկ:

Թարգմանեց Մկրտչյան Լիլիթը
Դպրոց-պարտեզ, 5-2դասարան

  1. Մտովի շրջագայիր հերոսի հետ, գրիր, թեԱռ որ երկրներում շրջեցիք և ի՞նչ սխալներ տեսաք:Ես  շրջագայեցի Չինաստանւմ։ Տեսա ինչպես մարդիկ կարողանում են ապրել սխալ և փնթի։
  2. Ի՞նչ սխալներ ես դու գործել, որոնց համար զղջացել ես:Ես միշտ սպորտում ուզում եմ հաղթել , բայց երբ խաղը ավարտվում է հասկանում եմ ,որ կարևորը խաղն է և զղջում եմ։
  3. Ի՞նչ է սխալը:   Սխալը այն բանն է , որը մարդիկ առանձ սխալի չեն կարող ապրել։

Հին ասացվածքներ

Մի քաղաքում, որի բարքերի և սովորույթների մասին ես մի ուրիշ անգամ կպատմեմ, կա մի անհեթեթ, ուղղակի հնաոճ մի շենք:  Դա Հին Ասացվածքների ապաստանն է: Այստեղ հանգստանում են ծերացած Հին Ասացվածքները, որոնք մի ժամանակ եղել են երիտասարդ և էներգիայով լի, ու հիմա քչերին են հետաքրքրում: Ես կարծես թե ասացի ՝ հանգստանո՞ւմ են: Ո՛չ, ճիշտ կլինի ասել՝ խոսում են և անվերջ վիճում:
-էշ ծնվել ես, էշ էլ կմահանաս, – օրինակ հայտարարեց մի Հին Ասացվածք:
— Ոչ, – հակաճառում են նրան զրուցակիցները: – Իսկ եթե սովորե՞լ: Ջանասիրաբար և ամբողջ ուժերով և ընդհանրապես, եթե շատ ցանկանաս, կարելի է ամեն ինչի հասնել:
-Երջանիկ է նա, ով քչով է բավարարվում, – հայտարարում է մի ուրիշ Հին Ասացվածք:
— Ճիշտ չէ,-միանգամից խառնվում է մի ուրիշ Հին Ասացվածք,-եթե մարդիկ բավարարվեին նրանով ինչ ունեին, նրանք մինչև հիմա կապրեին կապիկների պես ծառերի վրա:
-Նա, ով ամեն ինչ անում է ինքնուրույն, աշխատում է երեք հոգու փոխարեն,- լսվում է ևս մեկի ձայնը:
Եվ հենց այդ պահին ինչ-որ մեկը հակաճառում է.
-Ո՛չ, ով աշխատում է ինքնուրույն, նա աշխատում է միայն մի հոգու փոխարեն: Բայց ուժը միասնության մեջ է:
Հին ասացվածքները մի պահ լռում են, հետո Ամենահին Ասացվածքը շարունակում է խոսակցությունը.
-Ով ուզում է խաղաղություն, նա պատրաստ է պատերազմի:
Այդ ժամանակ երիտասարդ Հին Ասացվածքը տալիս է նրան կատվախոտի կաթիլներ և համբերատար բացատրում, որ նա, ով ուզում է խաղաղություն, պետք է ստեղծի խաղաղություն, այլ ոչ թե պայթուցիկներ:
Եվս մի Հին Ասացվածք հայտարարում է.
-Ամեն մեկն իր տան մեջ ինքն է իր թագավորը:
-Բայց այդ դեպքում,- հակաճառում են նրան միանգամից բոլոր Հին Ասացվածքները, — ինչու են բոլորը պարտավոր հարկեր վճարել՝ լույսի, գազի…, այ քեզ թագավոր:
Ինչպես տեսնում եք, Հին Ասացվածքները վիճելով միմյանց հետ, մեկ-մեկ խելացի բաներ էլ են ասում, հատկապես երբ քննադատում են միմյանց: Եվ կարևորը՝ հակաճառել և անմիջապես  ասել  բոլորովին հակառակը, ինչ ասված էր:
-Ամենաքաղցրը վերջում,- օրինակ ասում է ասացվածքներից մեկը:
Բայց մյուսը միանգամից հակաճառում է.
-Ոչ, ամենադժվարը՝ վերջում:
Եվ ես խղճում եմ նրանց: Նրանք չեն նկատում, որ աշխարհը փոխվում է, որ հին ասացվածքների հետ հեռու չես գնա, որ կյանքը կարող են փոխել միայն երիտասարդ, համարձակ մարդիկ, լավ, հմուտ ձեռքերով և խելացի ու պարզ գլխով: Այնպիսին, ինչպիսին եք դուք:

Թարգմանեց Մկրտչյան Էլենը
Նոր դպրոց, 5-3 դասարան

  1. Շարունակիր հետևյալ ասացվածքները՝
    Ամռանը պառկես հովեր, ձմռանը… սատկեն կովեր.
    Աջով տուր, ձախով ….ձախով վերցրու
    Շան հետ ընկերացիր, փայտը …ձեռքիցդ մի գցիր.
    Թրի կտրածը կլավանա, լեզվի …չի լավանա..
  2. Ասա ասացվածքներ և ինքդ էլ հակաճառիր: 
  3. Երբ որոտում են զենքերը,մուսաները լռում են
  4. Բանաստոզծ ծնվում են,ճարտասան դառնում